17 жил сураггүй байсан хүү нь үнэндээ алга болоогүй байжээ… Тэр Хөвсгөлийн гүн тайгаас өөрөө гарахыг хүсээгүйн учир...

Хөвсгөлийн гүн тайгын тухай нутгийн хөгшчүүл нэгэн хачин яриаг ам дамжуулан ярьсаар ирсэн гэдэг. Эрт цагт хүн ам цөөн, хоорондоо ураг барилдах хүн ховор болсон зарим бөглүү отгийнхон холоос ирсэн эрчүүд, эмсийг шинжин харж, таалагдсан нэгнээ буцаадаггүй байсан гэх бөгөөд хамгийн сонин нь тэд хэнийг ч хүчээр хорьдоггүй байжээ. Хүлж баглах ч үгүй, сүрдүүлж айлгах ч үгүй, харин буцах өглөө нь өнөөх хүн өөрөө л “Би эндээ үлдэнэ” гэж хэлчихээд төрөл садан, нутаг усаа мартаад хоцордог байсан хэмээн ярилцдаг байв. Үнэн худлыг нь хэн мэдэх вэ, гэхдээ 1997 оны намар Хөвсгөлийн хойд тайга руу хоёр найзынхаа хамт орсон хорин таван настай Баттөр яг тэгж үлдээд, гэртээ дахин эргэж ирээгүй юм.

Баттөр Мөрөнд ээж Цэвэлмаагийнхаа хамт амьдардаг, модон эдлэлд гарын дүйтэй, хүний үгнээс зөрөөд байдаггүй ч нэг шийдвэл буцдаггүй зантай залуу байлаа. Аав нь түүнийг арван хоёртой байхад өөд болсон тул айлын ганц эр хүн болж, өвөл түлээгээ бэлдэж, эвдэрсэн хаалга цонхоо янзалж, ээжийнхээ хүнд юмыг өмнөөс нь өргөсөөр өсжээ. Тэр намар Баттөрийн багаасаа нөхөрлөсөн Содном, Мөнхөө хоёр хойд талын тайгад танил айлынхаа хүнээр газарчлуулан хэд хоног явж, ангийн мөр үзэж, цаа бугын арьс шир авч ирэх тухай ярихад Баттөр ч хамт явахаар болов. Цэвэлмаа хүүгээ замд гарахын урьд орой гурван хос зузаан оймс, тос даасан борц, жижиг даавуун ууттай давс бэлдэж өгөхдөө “Тэнд эрт харанхуй болдог газар гэсэн, битгий салж яваарай” гээд хэд дахин захижээ.

- Ээж ээ, би хүүхэд биш шүү дээ, долоо хоноод л ирнэ гэж Баттөр инээмсэглэн хэлээд ээжийнхээ мөрөн дээр гараа тавьсан байна. Цэвэлмаа хариуд нь юм хэлэлгүй хүүгийнхээ хүрэмний мултарсан товчийг оёж сууснаа “Долоо хоног гэдэг чинь хүн хүлээж байгаа хүнд урт байдаг юм” гэж аяархан хэлжээ. Баттөр үүнийг сонсоод “Тэгвэл тав хоноод ирье” хэмээн тоглоом хийж, ширээн дээр байсан ээжийнхээ хуучин мөнгөн хөөргийг халаасандаа хийчихээд “Замд хүний гар цайлгах юм хэрэг болно” гэсэн гэдэг. Тэр хөөрөг хожим Цэвэлмаад хүүгээ амьд гэдэгт итгэсээр үлдэх хамгийн хэцүү шалтгаануудын нэг болно гэдгийг тэр үед хэн ч төсөөлөөгүй байлаа.

Гурван залуу намрын жавар орсон нэгэн өглөө Мөрөнгөөс хөдөлж, хоёр хоногийн дараа машин зам дуусах газарт хүрээд цааш морь, явган хослуулан тайгын гүн рүү оржээ. Содномын хожим ярьснаар тэр өдрүүдэд Баттөр ердийнхөөрөө л байсан бөгөөд замын турш хоёр найзаа шоолж, мод тайрч буудал засахдаа хамгийн түрүүнд босож, орой болохоор ээжийнхээ хийсэн борцыг харамгүй хувааж иддэг байв. Гурав дахь өдрийн үдээс хойш уулын нарийхан амыг даган өгссөөр тэд таван урцтай жижиг отогт хүрсэн бөгөөд тэр газар газрын зураг дээр нэртэй суурин ч биш, жилийн улирлаар байршлаа сольдог цөөн айл байжээ. Хүмүүс нь зочдод элгэмсүү боловч дуу цөөнтэй, асуусан юмыг товчхон хариулдаг, гаднын хүн ирэхэд нэг хэсэгтээ чимээгүй ажиглаж суудаг улс байсан гэж Содном дурссан байдаг.

Тэднийг хамгийн захын урцанд Дашням хэмээх тавь эргэм насны эр оруулж, эхнэр нь сүүтэй цай аягалан, галын дэргэд хатаасан мах гаргаж өгчээ. Тэр айлд Дашнямын өндөр настай эх, арван хэдтэй хоёр хүү, бас хорь гаруй насны Сайлык гэх бүсгүй хамт амьдардаг байсан бөгөөд Содном хожим “Сайлыкыг яг хэний охин гэдгийг бид тодорхой ойлгоогүй” гэж хэлсэн байна. Сайлык бусдаасаа илүүтэй гаднын гурван залууд үйлчилж, аяга дөхүүлж өгөх бүрдээ Баттөрийн өмнө арай удаан саатдаг байсан ч үүнийг тэр үед хэн ч онцгой зүйл гэж бодоогүй ажээ. Харин эхний шөнө Баттөр унтахын өмнө “Энд нэг сонин үнэр байна аа” гэж хэлэхэд Мөнхөө...